1 Hook2 Giriş3 Ana Anlatım4 Formül5 Örnekler6 Test7 Özet1 Hook · 30 saniye dikkat
Hangisi daha ağır: 1 kg pamuk mu, 1 kg demir mi? Eşit! AMA aynı HACİMDE demir çok daha ağır gelir — çünkü demirin YOĞUNLUĞU daha fazladır. Bir madde kendine özel d = m/V değerine sahiptir.
2 Giriş · Sanal Hoca selamı
Merhaba, ben Sanal Hoca. Yoğunluk (d), bir maddenin birim hacmindeki kütlesidir. Solda kütle ve hacmi değiştir, yoğunluk anında hesaplansın; alttaki kartta bilinen maddelerin yoğunluk değerleri ve suda yüzme/batma davranışı.
3 Ana Anlatım
YOĞUNLUK NEDİR?
Bir maddenin birim hacminin kütlesidir. 'Madde ne kadar SIKIŞIK?' sorusunun cevabıdır.
d = m / V
• d: yoğunluk (g/cm³ veya kg/m³)
• m: kütle (g veya kg)
• V: hacim (cm³ veya m³)
YOĞUNLUK BİR AYIRT EDİCİ ÖZELLİKTİR
Yoğunluk, bir madde için SABİTTİR (aynı sıcaklık ve basınçta). Demirden büyük bir parça da küçük bir parça da ALMASIN AYNI YOĞUNLUĞA sahiptir (7,87 g/cm³).
• Madde miktarı (m, V) değişir → yoğunluk DEĞİŞMEZ.
• Yoğunluk maddeyi TANIMLAR; farklı maddeler farklı yoğunluğa sahiptir.
FORMÜL ÜÇGENİ
Formül üç sayıyı bağlar:
d = m/V m = d·V V = m/d
Biri sorulursa diğer ikisi verilmeli.
ÖLÇME
• Kütle: terazi ile ölçülür (g, kg).
• Hacim (düzgün cisim): hacim formülleri (örn. küp: a³, dikdörtgenler prizması: a·b·c).
• Hacim (düzgün olmayan cisim): TAŞIRMA KABI ile ölçülür — cisim suya batırılır, taşan suyun hacmi = cismin hacmi.
SU VE YÜZME
Suyun yoğunluğu d = 1 g/cm³.
• d cisim < 1 → cisim YÜZER (mantar, tahta, buz).
• d cisim = 1 → cisim su içinde ASILI kalır.
• d cisim > 1 → cisim BATAR (demir, taş, altın).
Buzun yoğunluğu 0,92 g/cm³ olduğu için buz suda YÜZER — bu yüzden göllerin yüzeyi donar, dibi sıvı kalır. (Eşsiz bir doğa olayı.)
ÖRNEK HESAPLAMALAR
• 50 g'lık bir cisim 25 cm³ hacme sahip ise: d = 50/25 = 2 g/cm³.
• d = 4 g/cm³, V = 10 cm³ → m = 4·10 = 40 g.
• d = 2 g/cm³, m = 30 g → V = 30/2 = 15 cm³.
GERÇEK YAŞAM
• Gemi demirden olmasına rağmen yüzer — içi BOŞ, ortalama yoğunluğu sudan az.
• Sıcak hava balonu havadan az yoğun olduğu için havada yükselir.
• Petrol suda yüzer (yoğunluğu < 1) → deniz petrol sızıntıları görülür.
5 Çözümlü Örnekler
ÖRNEK 1
📌 Örnek 1: Bir tahta parçasının kütlesi 30 g, hacmi 40 cm³
Çözüm: bkz. anlatım/formül.
Sonuç: d = 30/40 = 0,75 g/cm³ (suda yüzer)..
ÖRNEK 2
📌 Örnek 2: Yoğunluğu 2,5 g/cm³ olan bir cismin hacmi 8 cm³ ise kütlesi = 2,5·8 = 20 g.
ÖRNEK 3
📌 Örnek 3: Bir bakır parçası 89,6 g ve d = 8,96 g/cm³ ise hacmi = 89,6/8,96 = 10 cm³.
ÖRNEK 4
📌 Örnek 4 (alıştırma): Bir cismin kütlesi 90 g, hacmi 30 cm³ ise yoğunluğu kaç g/cm³'tür?
Çözüm: d = 90/30 = 3 g/cm³.
Sonuç: 3
ÖRNEK 5
📌 Örnek 5 (alıştırma): X cisminin kütlesi 80 g, Y cisminin kütlesi 40 g'dır. İki cismin yoğunluğu da 4 g/cm³ ise X cisminin hacmi, Y'nin hacminin kaç katıdır?
Çözüm: V_X = 80/4 = 20; V_Y = 40/4 = 10; V_X = 2·V_Y.
Sonuç: 2 katı
1. Kütlesi 40 g, hacmi 8 cm³ olan bir cismin yoğunluğu kaç g/cm³'tür?
Kontrol et
2. Yoğunluğu 3 g/cm³ olan bir cismin hacmi 5 cm³ ise kütlesi kaç gramdır?
Kontrol et
3. Kütlesi 60 g, yoğunluğu 4 g/cm³ olan bir cismin hacmi kaç cm³'tür?
Kontrol et
4. Bir maddenin yoğunluğu, maddenin miktarına (büyüklüğüne) bağlı olarak değişir.
Kontrol et
5. Aşağıdaki maddelerden hangisi SUDA YÜZER?
A Demir (d = 7,87) B Bakır (d = 8,96) C Tahta (d = 0,7) D Altın (d = 19,3)
Kontrol et
7 Özet · Kapanış
• d = m / V (yoğunluk = kütle / hacim).
• Birim: g/cm³ veya kg/m³.
• Yoğunluk aynı madde için SABİTTİR (ayırt edici özellik).
• d_su = 1 g/cm³; yoğunluk < 1 → yüzer, > 1 → batar.
• Düzgün olmayan cismin hacmi taşırma kabı ile ölçülür.
Bu ders MEB kazanım 6.FEN.1.2 ile eşlenmiştir. Soldaki interaktif 3B sahneyle kavramı deneyerek pekiştir. Sesli/animasyonlu sürüm yapım aşamasında.
