Оқу мотивациясын қалай арттыруға болады: гид

Оқу мотивациясы — бір күні пайда болып, келесі күні жоғалатын сезім емес; ол дұрыс құрылған оқу әдетінің жанама өнімі. Көп оқушы «мотивациям жоқ» дегенде, шын мәнінде «неден бастарымды білмеймін» дегенді меңзейді. Жақсы жаңалық: мотивацияны күтудің орнына оны өзің тудыруға болады. Бұл нұсқаулық шағын мақсаттар, нық режим, ұқыпты орта және кейінге қалдырумен күрес тәсілдері арқылы оқуды тұрақты әдетке айналдырудың нақты жолдарын түсіндіреді. Ол әрі оқушыларға, әрі оларды қолдағысы келетін ата-аналарға арналған.

Оқу мотивациясын күтпеңіз, шағын мақсаттан бастаңыз

Үлкен мақсаттар («биыл барлық пәнді түзеймін») шабыттандырғанымен, күнделікті жұмысқа айналмағандықтан жиі кейінге қалдыруға әкеледі. Ми шағын әрі қолжетімді қадамдарға әлдеқайда оңай «иә» дейді. Мақсатты кішірейткенде бастау табалдырығы төмендейді, ал бастау — мотивацияның ең үлкен қайнар көзі.

• Мақсатты бөлшектеңіз: «математика оқимын» дегеннің орнына «15 сұрақтық тест шешемін» деңіз.
• 2 минут ережесі: бастау қиын болса, тек 2 минут оқуға уәде беріңіз; көбіне жалғастырып кетесіз.
• Күніне бір басымдық белгілеңіз: сол күннің «міндетті түрде бітетіні» біреу болсын, қалғаны бонус.
• Аяқталатын мақсат қойыңыз: «осы тақырыпты түсінгенше» емес, «осы 10 бетті» сияқты нақты аяқтау сызығын анықтаңыз.

Режим орнатыңыз: бір уақыт, бір орын

Ерік-жігер — шектеулі ресурс; күн сайын «оқимын ба, оқымаймын ба» деп шешу оны сарқады. Шешім — шешімнің өзін жоятын режим. Оқуды белгілі уақытта және орында қайталағанда, ми мұны автоматтандырады да, қарсылық азаяды.

• Тұрақты оқу уақытын таңдаңыз: мүмкін болса, күн сайын бір уақыт аралығы әдетті тездетеді.
• Бар әдетке байлаңыз: «кешкі астан кейін 30 минут оқимын» сияқты қозғаушыны белгілеңіз.
• «Помодороны» сынап көріңіз: 25 минут шоғырлану мен 5 минут үзіліс циклі қарқын мен демалысты теңестіреді.
• Аптаны жоспарлаңыз: жексенбі кешіндегі қысқа жоспарлау аптаны бостан-босқа кетуден сақтайды.

Оқу ортасын ықшамдаңыз

Орта — ерік-жігерден күшті фактор. Телефон үстелде тұрғанда «зейінім ауытқымасын» деудің орнына телефонды көз алдынан алып тастау әлдеқайда тиімді. Мақсат — оқуды жеңілдететін және зейін бұзғыштарды қиындататын кеңістік құру.

• Телефонды алыстатыңыз: үнсіз режимде емес, басқа бөлмеде немесе сөмкеде болсын.
• Үстелді ықшамдаңыз: тек дәл қазір қажет кітап пен дәптер ғана үстелде қалсын.
• Қойындыларды жабыңыз: компьютерде тек өзіңіз жұмыс істеп жатқан дереккөз ашық болсын.
• Жарық пен отырыс: жақсы жарық және тік отыру ұйқыны кейінге қалдырып, зейінді ұзартады.

Кейінге қалдырумен күресіңіз

Кейінге қалдыру — жалқаулық емес, көбіне үрей мен белгісіздіктің реакциясы. «Тым қиын», «неден бастарым белгісіз» сезімдері қашуды тудырады. Шешім — тапсырманы көз алдыңда кішірейтіп, бастау табалдырығын төмендету.

• Ең кіші қадамды табыңыз: «үй жұмысын істе» емес, «дәптерді аш та, бірінші сұрақты оқы».
• Қиынды алдымен істеңіз: күннің ең жақтырмайтын ісін бірінші сағатқа қойыңыз; қалғаны жеңілдейді.
• Перфекционизмнен бас тартыңыз: «мінсіз болсын» деген күту бастауға кедергі; алдымен бітіріңіз, кейін жетілдіріңіз.
• Өзіңізге қатал болмаңыз: бір күн өткізіп алу — қалыпты жайт; ертеңіне режимге оралу маңызды.

Ішкі оқу мотивациясын нығайтыңыз

Сырттан келетін қысым (емтихан, баға, отбасы күтуі) қысқа мерзімде итермелейді, бірақ ұзақ мерзімде шаршатады. Тұрақты қуат оқуды өз мақсаттарыңмен байланыстырудан туады. «Мен мұны не үшін үйренемін?» деген сұраққа өз жауабыңды табу — ең қуатты отын.

• Мағынамен байланыстырыңыз: тақырыпты қалаған мамандығыңызбен, қызыққан саламен немесе жеке мақсатыңызбен сабақтастырыңыз.
• Дербестік беріңіз: нені оқу туралы шағын таңдаулар жасау иелік сезімін арттырады.
• Құзыреттілігіңізді көріңіз: қиналған тақырыпта ілгерілеу — ең қанағат беретін мотивация көзі.
• Үзіліс пен ұйқыны бағалаңыз: шаршаған ми ынталана алмайды; демалыс — сән-салтанат емес, жұмыстың бір бөлігі.

Ілгерілеуді көрінетін етіңіз

Мотивацияны ең көп қоректендіретін нәрсе — еңбектің нәтиже беріп жатқанын көру. Ілгерілеу көрінбесе, ми «бекерге әуре болып жүрмін» деген қорытынды жасайды. Сондықтан ілгерілеуді өлшеу мен жазып отыру әдетті тірі ұстайды.

• Тізбек құрыңыз: оқыған күндеріңізді күнтізбеде белгілеңіз; тізбекті үзбеу ынталандырады.
• Шағын жеңістерді тойлаңыз: бір тақырыпты бітіргенде өзіңізге шағын сыйлық жасаңыз.
• Қателеріңізді бақылаңыз: қате жіберген сұрақтарды бір жерге жазып қойыңыз; қайта көру білімді бекітеді.
• Ілгерілеу панелін пайдаланыңыз: әр тақырыпта қаншалық жол жүргеніңізді көру дерексіз еңбекті нақты жетістікке айналдырады.

Мұнда Sanal.Academy сияқты құралдар жұмсақ қолдау бола алады: бейімделгіш өзін-өзі тексеру мен ілгерілеу панелі қай тақырыпта мықты екеніңізді әрі қай жерде жаттығу қажет екенін көрсетеді, ал білім беру ойындары мен ойындандыру тұрақты оқуға аздаған қызық қосады. Дегенмен ұмытпаңыз: құралдар әдетіңізді тек қолдайды. Нағыз күш — бүгін бір шағын қадам жасауыңызда. Мінсіз күнді күтпеңіз; 2 минуттан бастап тізбекті құрыңыз.